Biểu cảm khuôn mặt: diễn bằng mắt và lông mày

Thử nhớ lại một cảnh phim khiến bạn xúc động. Rất có thể đó không phải lúc nhân vật nói câu thoại hay nhất, mà là khoảnh khắc họ im lặng, ánh mắt khựng lại một nhịp, lông mày hơi chau. Khán giả đọc cảm xúc qua vùng mắt nhanh hơn bất kỳ đâu trên cơ thể.

Với nhân vật 3D, đây vừa là tin tốt vừa là thử thách. Tin tốt: chỉ cần điều khiển tốt vùng mắt, nhân vật đã có hồn. Thử thách: một sai lệch nhỏ ở mắt cũng khiến nhân vật trông vô hồn, thậm chí rợn người.

Vì sao mắt và lông mày quan trọng nhất

Miệng thường bận nói. Tay thường bận làm việc. Còn mắt và lông mày gần như lúc nào cũng tự do để diễn. Chúng cũng là nơi lộ ra cảm xúc thật: một người cười bằng miệng nhưng mắt không cười, khán giả sẽ cảm thấy người đó đang gượng.

Khi làm biểu cảm, hãy ưu tiên theo thứ tự: hướng nhìn → mí mắt → lông mày → miệng. Đầu tư đúng chỗ sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian.

Ánh mắt: nhân vật đang nghĩ gì

Hướng nhìn

Ánh mắt cho biết nhân vật đang chú ý vào đâu, và từ đó, đang nghĩ gì. Vài quy ước mà khán giả đọc được gần như theo bản năng:

• Nhìn thẳng vào người đối diện: tự tin, thành thật hoặc thách thức.
• Nhìn xuống: ngại, buồn, hối lỗi hoặc đang suy tính.
• Liếc ngang rồi quay lại: đang giấu điều gì, hoặc đang kiểm tra xung quanh.
• Nhìn lên và sang một bên: đang nhớ lại, đang nghĩ.

Chuyển động liếc (saccade)

Mắt người không lướt êm như camera quay chậm. Nó nhảy từ điểm này sang điểm khác rất nhanh, chỉ trong một hai khung hình, rồi dừng lại. Nếu bạn làm mắt trôi chầm chậm từ trái sang phải, nhân vật sẽ trông mơ màng hoặc như bị thôi miên.

Ngay cả khi nhân vật nhìn chằm chằm vào ai đó, mắt vẫn có những cú liếc rất nhỏ giữa hai mắt và miệng của người kia. Thêm vài cú liếc nhỏ này vào lúc nhân vật lắng nghe là cách rẻ nhất để làm họ trông "đang sống".

Mắt dẫn, đầu theo sau

Khi nhân vật quay sang nhìn thứ gì đó, mắt di chuyển trước, đầu theo sau vài khung, rồi thân người theo sau nữa. Đây chính là nguyên lý chồng lớp áp dụng cho khuôn mặt. Đầu và mắt quay cùng lúc trông như một khối gắn cứng.

Chớp mắt: dấu chấm câu của suy nghĩ

Người thật chớp mắt nhiều lần mỗi phút, nhưng trong hoạt hình, chớp mắt không nên ngẫu nhiên. Hãy dùng nó có chủ đích:

• Chớp khi đổi hướng nhìn. Một cái quay đầu lớn thường đi kèm một cái chớp mắt. Rất tự nhiên.
• Chớp khi đổi suy nghĩ. Nhân vật vừa hiểu ra điều gì đó: chớp một cái. Như một dấu chấm câu.
• Không chớp để tạo căng thẳng. Nhân vật nhìn chằm chằm không chớp khiến cảnh trở nên đáng sợ hoặc dồn nén.
• Chớp liên tục. Bối rối, lo lắng, đang nói dối hoặc nước mắt sắp trào ra.

Về cách làm, một cái chớp mắt tự nhiên thường nhắm nhanh, mở chậm hơn. Mí trên đi xuống nhiều, mí dưới nhích lên một chút. Đừng quên lông mày hơi hạ xuống theo khi mắt nhắm.

Mí mắt: thước đo năng lượng

Độ mở của mí mắt nói lên trạng thái tinh thần:

• Mí trên mở to, thấy cả phần trắng phía trên tròng đen: sợ hãi, sốc.
• Mí trên che một phần tròng đen: mệt, chán, khinh khỉnh hoặc quyến rũ, tuỳ lông mày đi kèm.
• Mí dưới đẩy lên: cười thật lòng, nheo nhìn, nghi ngờ.

Một chi tiết nhỏ: khi cười thật, má đẩy mí dưới lên làm mắt híp lại. Thiếu chi tiết này, nụ cười nhìn như gắn từ khuôn mặt khác sang.

Lông mày: phần dễ diễn nhất

Lông mày có ba vùng: đầu (gần sống mũi), giữa và đuôi. Mỗi vùng kết hợp lên/xuống tạo ra nhiều cảm xúc:

• Đầu lông mày nhướn lên, chụm vào giữa: buồn, lo lắng, cầu khẩn. Đây là biểu cảm "sắp khóc".
• Đầu lông mày hạ xuống, chau lại: giận dữ, tập trung, quyết tâm.
• Cả hai lông mày nhướn cao: ngạc nhiên, hỏi lại.
• Một bên nhướn, một bên hạ: nghi ngờ, thách thức, hài hước.

Lông mày cũng là "dấu nhấn" khi nói. Người ta hay nhướn mày ở từ quan trọng trong câu. Khi nhân vật nói "Anh đã hứa rồi mà!", lông mày có thể nhấn ở chữ "đã".

Bất đối xứng: liều thuốc chống "mặt nạ"

Khuôn mặt người thật hiếm khi đối xứng hoàn toàn khi biểu cảm. Một bên khoé miệng cười cao hơn, một bên lông mày nhướn hơn. Nhân vật 3D thường mặc định đối xứng tuyệt đối, và đó là lý do chúng trông giả.

Hãy đẩy lệch một chút: tăng nhẹ một bên, giảm nhẹ bên kia. Không cần nhiều, chỉ đủ để phá vỡ sự hoàn hảo.

Hệ biểu cảm ARKit 52: hiểu để dùng đúng

Nhiều công cụ 3D hiện nay dùng bộ 52 "blendshape" theo chuẩn của ARKit. Mỗi blendshape điều khiển một cử động nhỏ, ví dụ:

• Nhóm mắt: nhắm mắt, nhìn lên/xuống/trái/phải, nheo mắt, mở to mắt (từng bên).
• Nhóm lông mày: đầu lông mày nhướn, lông mày hạ, đuôi lông mày nhướn (từng bên).
• Nhóm má và mũi: phồng má, nhăn mũi, má đẩy lên khi cười.
• Nhóm hàm và miệng: há hàm, chu môi, mím môi, cười, mếu, kéo khoé miệng…

Lợi ích lớn của cách chia nhỏ này là bạn có thể trộn chúng. "Cười gượng" có thể là: miệng cười nhẹ, má không đẩy lên, đầu lông mày hơi nhướn. "Giận nhưng kìm nén" là lông mày chau, mím môi, mắt nheo nhẹ, hàm khép. Hãy nghĩ như pha màu, không phải chọn màu có sẵn.

Quy trình làm một đoạn biểu cảm

1. Nghe lời thoại hoặc đọc kịch bản, xác định cảm xúc chính và chỗ cảm xúc đổi.
2. Đặt hướng nhìn trước, kể cả các cú liếc.
3. Thêm chớp mắt ở chỗ đổi hướng nhìn và đổi suy nghĩ.
4. Đặt lông mày cho từng đoạn cảm xúc và từ nhấn mạnh.
5. Làm miệng (lip sync và biểu cảm miệng). Xem bài Lip sync tiếng Việt.
6. Thêm bất đối xứng và các chuyển động nhỏ khi giữ tư thế.
7. Xem lại ở cỡ cảnh thật sự sẽ dùng. Biểu cảm tinh tế ở cận cảnh có thể biến mất ở toàn cảnh, khi đó cần phóng đại hơn.

Lỗi thường gặp

• Mắt nhìn vô định, không khoá vào đâu cả.
• Mắt trôi chậm thay vì liếc nhanh.
• Chớp mắt đều đặn như đồng hồ.
• Biểu cảm đổi đột ngột, không có chuyển tiếp.
• Mọi biểu cảm đều đẩy lên mức tối đa, nhân vật trông như đang diễn kịch câm.
• Cười miệng nhưng mắt không đổi.

Checklist

• Mỗi khoảnh khắc, nhân vật có đang nhìn vào một điểm cụ thể không?
• Có cú liếc nhỏ khi lắng nghe không?
• Mắt có dẫn trước đầu khi quay không?
• Chớp mắt có đặt đúng chỗ đổi ý, đổi hướng không?
• Khi cười, mí dưới và má có đẩy lên không?
• Khuôn mặt có chút bất đối xứng không?

Làm điều này trong adayroi studio

Director Studio có lane Biểu cảm dựa trên 52 kiểu ARKit, nên bạn có thể pha trộn từng vùng mắt, mày, má, miệng theo thời gian, đặt chồng lên phần lip sync tự động theo lời thoại. Thêm nữa, tính cách nhân vật bạn đặt trong phần quản lý dàn nhân vật cũng ảnh hưởng đến nét mặt, giúp mỗi vai có "kiểu" biểu cảm riêng. Xem thêm tại trang hướng dẫn.