Công thức viết prompt tạo ảnh: chủ thể, bối cảnh, ánh sáng, ống kính

Bạn gõ "cô gái ngồi quán cà phê" và nhận về một bức ảnh… cũng được. Nhưng nó không phải quán cà phê vỉa hè Hà Nội bạn nghĩ trong đầu, ánh sáng phẳng lì, góc chụp như ảnh thẻ. Vấn đề không nằm ở AI, mà ở chỗ prompt chỉ có 5 chữ, còn AI phải tự đoán 95% còn lại.

Viết prompt tạo ảnh giống như mô tả cho một người chụp ảnh chưa từng gặp bạn: bạn phải nói rõ chụp ai, đang làm gì, ở đâu, ánh sáng thế nào, máy ảnh đặt ra sao, phong cách gì. Bài này đưa ra một công thức 6 phần dễ nhớ, dùng được với hầu hết công cụ tạo ảnh.

Công thức 6 phần

Chủ thể + Hành động + Bối cảnh + Ánh sáng + Ống kính/góc máy + Phong cách

Bạn không bắt buộc phải có đủ cả 6 phần mỗi lần, nhưng càng thiếu phần nào thì AI càng tự quyết phần đó.

1. Chủ thể: ai hoặc cái gì

Mô tả đủ để phân biệt: tuổi, giới tính, dáng người, trang phục, kiểu tóc, nét nổi bật. Với đồ vật: chất liệu, màu, kích thước, tình trạng.

• Yếu: "một ông cụ"
• Tốt hơn: "ông cụ khoảng 70 tuổi, gầy, tóc bạc cắt ngắn, mặc áo sơ mi kẻ ô đã sờn, đeo kính lão"

2. Hành động: đang làm gì

Ảnh tĩnh vẫn cần hành động, vì nó quyết định tư thế và cảm xúc.

• "đang rót trà vào chén, mắt nhìn ra cửa sổ"
• "đang cười lớn, tay vỗ đùi"

Một ảnh chỉ nên có một hành động chính. Nhồi ba hành động vào một prompt thường cho ra tư thế kỳ quặc.

3. Bối cảnh: ở đâu, khi nào

Địa điểm, thời gian trong ngày, mùa, thời tiết, đồ vật xung quanh.

• "trong căn nhà ống ở Hà Nội, bàn gỗ cũ, phía sau là kệ sách và chiếc quạt cây, ngoài cửa sổ trời mưa phùn tháng Hai"

Chi tiết văn hoá cụ thể (quạt cây, ấm tích, xe máy dựng trước cửa) giúp ảnh có "chất Việt" hơn nhiều so với chỉ ghi "Việt Nam".

4. Ánh sáng: phần hay bị quên nhất

Ánh sáng quyết định cảm xúc. Một vài cụm hay dùng:

• Nắng giờ vàng (golden hour): ấm, mềm, hoài niệm.
• Ánh sáng ban ngày qua cửa sổ: tự nhiên, nhẹ nhàng.
• Đèn neon, đèn đường ban đêm: đô thị, cô đơn, hiện đại.
• Ánh sáng ngược (backlight): viền sáng quanh tóc, lãng mạn.
• Ánh sáng gắt, đổ bóng mạnh: kịch tính, căng thẳng.
• Trời âm u, ánh sáng tản: buồn, trầm.

Bạn có thể ghi thêm hướng sáng ("ánh sáng chiếu từ bên trái") và màu sáng ("ánh đèn vàng ấm", "ánh trăng xanh lạnh").

5. Ống kính và góc máy

Đây là phần biến ảnh "AI chung chung" thành ảnh có ngôn ngữ điện ảnh.

• Cỡ cảnh: toàn cảnh, trung cảnh, cận cảnh, đặc tả (chi tiết đôi tay, đôi mắt).
• Góc máy: ngang tầm mắt, máy thấp nhìn lên (nhân vật uy lực), máy cao nhìn xuống (nhân vật nhỏ bé), góc trên đỉnh đầu.
• Tiêu cự: ống góc rộng (khoảng 24mm) cho không gian rộng và hơi méo; ống tiêu chuẩn (khoảng 50mm) gần mắt người; ống tele (85mm trở lên) cho chân dung, hậu cảnh nén lại.
• Độ sâu trường ảnh: "xoá phông", "hậu cảnh mờ" hoặc "nét từ trước ra sau".

Nếu bạn đã đọc bài tiêu cự ống kính, bạn sẽ thấy các khái niệm này dùng được nguyên vẹn trong prompt.

6. Phong cách

Ảnh chụp chân thực, phim nhựa, tranh màu nước, hoạt hình 3D, tranh khắc gỗ, minh hoạ phẳng… Thêm bảng màu nếu cần: "tông màu ấm cam nâu", "tông xanh rêu và kem".

Lưu ý: tránh ghi tên nghệ sĩ hay xưởng phim cụ thể để "bắt chước phong cách". Vừa có rủi ro về đạo đức, bản quyền, vừa khiến ảnh của bạn không có bản sắc riêng. Hãy mô tả bằng đặc điểm: nét vẽ, màu, chất liệu.

Ghép lại: một ví dụ hoàn chỉnh

Prompt ngắn:

cô gái ngồi quán cà phê

Prompt theo công thức:

Cô gái khoảng 22 tuổi, tóc dài buộc thấp, mặc áo len màu kem, đang cầm ly cà phê sữa đá và nhìn xuống điện thoại mỉm cười; ngồi ghế nhựa thấp ở quán cà phê vỉa hè Hà Nội, phía sau là hàng xe máy và bức tường vàng cũ; nắng chiều xiên từ bên phải, ánh sáng ấm; trung cảnh, ngang tầm mắt, ống kính 50mm, hậu cảnh hơi mờ; ảnh chụp chân thực, tông màu ấm, hạt phim nhẹ.

Câu dài nhưng mỗi cụm đều có nhiệm vụ. Khi kết quả chưa ưng, bạn biết chính xác phải sửa cụm nào.

Thứ tự và độ dài

• Đặt điều quan trọng nhất lên đầu. Nhiều công cụ ưu tiên phần đầu prompt.
• Một prompt, một ý chính. Nếu cần hai nhân vật tương tác, mô tả rõ ai đứng đâu, ai làm gì với ai.
• Dài vừa đủ. Prompt quá dài với nhiều chi tiết mâu thuẫn ("ban ngày", "trời đêm đầy sao") sẽ làm AI rối.
• Viết tiếng Việt hay tiếng Anh? Tuỳ công cụ. Nhiều công cụ hiểu tiếng Anh tốt hơn; nếu kết quả tiếng Việt chưa đúng, thử dịch phần mô tả sang tiếng Anh nhưng giữ các danh từ đặc trưng (bánh mì, áo dài, nón lá) kèm mô tả hình dáng.

Lỗi thường gặp và cách sửa

1. Ảnh đẹp nhưng "vô hồn". Thiếu hành động và cảm xúc. Thêm "đang làm gì" và "biểu cảm thế nào".
2. Bối cảnh trông như nước ngoài. Ghi chi tiết đồ vật, kiến trúc, biển hiệu đặc trưng thay vì chỉ ghi tên quốc gia.
3. Chữ trong ảnh bị sai. Đừng bắt AI viết chữ, nhất là tiếng Việt có dấu. Để trống chỗ đó và thêm chữ ở bước dựng.
4. Tay, ngón tay méo. Chọn tư thế tay đơn giản, hoặc cỡ cảnh không lộ rõ bàn tay; tạo nhiều phương án rồi chọn.
5. Mỗi lần tạo, nhân vật một khác. Đây là giới hạn chung; xem bài giữ nhân vật nhất quán.
6. Sửa nhiều thứ một lúc. Mỗi lần chỉ đổi một phần của công thức để biết thay đổi nào có tác dụng.

Mẹo làm việc có hệ thống

• Lưu prompt thành mẫu. Phần ánh sáng, ống kính, phong cách thường giữ nguyên cho cả một video; chỉ thay chủ thể, hành động, bối cảnh.
• Ghi chú kết quả. Prompt nào ra ảnh tốt, lưu kèm ảnh để dùng lại.
• Nghĩ theo khung storyboard. Mỗi ảnh là một khung trong câu chuyện, không phải một tác phẩm riêng lẻ.

Checklist trước khi bấm tạo

• Đã mô tả chủ thể đủ để phân biệt chưa?
• Có một hành động chính rõ ràng chưa?
• Bối cảnh có chi tiết cụ thể, đúng văn hoá chưa?
• Đã chọn ánh sáng phù hợp cảm xúc cảnh chưa?
• Đã ghi cỡ cảnh, góc máy, tiêu cự chưa?
• Phong cách và bảng màu có thống nhất với các ảnh khác trong video không?
• Có yêu cầu AI viết chữ trong ảnh không? Nếu có, bỏ đi.

Làm điều này trong adayroi studio

Trên canvas storyboard dạng node của adayroi studio, mỗi khung hình là một node: bạn viết prompt, tạo ảnh ngay trên canvas, rồi nối node ảnh với ghi chú và node video tiếp theo, nên cả câu chuyện nằm trước mắt thay vì rải rác nhiều thư mục. Bạn trả bằng credit hoặc dùng key API của riêng mình. Nếu muốn chốt góc máy và tiêu cự thật chính xác trước khi nhờ AI vẽ chi tiết, bạn có thể dựng nhanh cảnh trong Director Studio với máy quay có ống kính, rồi dùng khung hình đó làm điểm xuất phát. Hướng dẫn từng bước có tại /docs.