Ngôn ngữ cơ thể khi nói: tay, vai và trọng tâm

Bạn đã từng xem một đoạn video nhân vật 3D nói chuyện mà chỉ có miệng mấp máy, còn cơ thể đứng nghiêm như đang chào cờ? Lip sync chuẩn, giọng hay, nhưng vẫn có gì đó sai sai. Đó là vì con người không nói chỉ bằng miệng. Khi ta nói, cả cơ thể tham gia: tay khua, vai nhún, trọng tâm dồn qua lại.

Bài này giúp bạn biến một nhân vật "biết nói" thành một nhân vật "đang trò chuyện".

Cơ thể nói gì trước cả lời nói

Một điều thú vị: cử chỉ thường bắt đầu trước từ mà nó minh hoạ một chút. Người nói "to thế này này" thì tay đã bắt đầu dang ra trước khi chữ "to" phát ra. Đây cũng là nguyên lý đón đà trong hoạt hình. Khi đặt cử chỉ, hãy cho nó đi trước lời vài khung, đỉnh của cử chỉ rơi đúng vào từ được nhấn mạnh.

Bốn loại cử chỉ tay

Để dễ làm, hãy chia cử chỉ tay khi nói thành bốn loại:

Cử chỉ nhịp

Những cái vung tay nhỏ, nhấn theo nhịp câu nói mà không mang ý nghĩa cụ thể. Giống như chấm câu bằng tay. Hầu hết cử chỉ khi nói chuyện thường ngày thuộc loại này.

Cử chỉ minh hoạ

Tay vẽ ra hình dạng, kích thước, hướng của thứ đang được nói đến. "Con cá to cỡ này", "cái nhà ở phía bên kia", "nó chạy vòng vòng".

Cử chỉ chỉ trỏ

Chỉ vào người, vật, hướng. Có thể là ngón tay, cả bàn tay, hoặc chỉ là cái hất cằm.

Cử chỉ biểu tượng

Có ý nghĩa riêng được cộng đồng hiểu: gật đầu, lắc đầu, giơ ngón cái, vẫy tay chào, xua tay. Lưu ý một số cử chỉ có nghĩa khác nhau giữa các nền văn hoá, nên hãy chọn cử chỉ người Việt quen dùng nếu phim dành cho khán giả Việt.

Bao nhiêu cử chỉ là vừa?

Đây là chỗ người mới hay sai theo hai hướng ngược nhau: hoặc không có cử chỉ nào, hoặc tay khua liên tục như đang cổ vũ bóng đá.

Một vài gợi ý:

• Không phải câu nào cũng cần cử chỉ minh hoạ. Dành chúng cho những từ quan trọng.
• Cử chỉ phản ánh tính cách. Người hướng ngoại, người đang hào hứng kể chuyện có thể khua tay nhiều. Người kín đáo, người đang buồn, người có địa vị cao thường ít cử chỉ.
• Cử chỉ phản ánh cảm xúc. Hào hứng thì cử chỉ rộng, cao, nhanh. Buồn thì cử chỉ nhỏ, thấp, chậm, hoặc không có.
• Giữ tay ở "vùng nghỉ" giữa các cử chỉ. Ngang bụng, đan tay, chống hông, đút túi. Đừng để tay buông thõng hoàn toàn rồi lại giơ lên mỗi lần nói.

Vai: thước đo cảm xúc

Vai thường bị bỏ quên nhưng lại phản ánh cảm xúc rất rõ:

• Vai nhún lên rồi hạ xuống: "không biết", "kệ đi", bất lực.
• Vai co lên giữ nguyên: căng thẳng, sợ, lạnh.
• Vai sụp xuống, đổ về trước: buồn, mệt, thất vọng.
• Vai mở rộng, ưỡn ngực: tự tin, đe doạ, kiêu hãnh.
• Một bên vai hướng về người nghe: đang chú ý, muốn gần gũi.
• Vai quay đi khỏi người nghe: muốn kết thúc cuộc nói chuyện, khó chịu.

Vai cũng chuyển động nhẹ theo nhịp thở và theo cử chỉ tay. Khi tay giơ cao, vai phải nâng theo. Thiếu chi tiết này, cánh tay trông như được gắn vào một thân hình cứng.

Trọng tâm: phần ít người để ý nhất

Người đứng nói chuyện hiếm khi dồn đều trọng lượng lên hai chân. Họ thường dồn sang một chân, hông lệch về phía chân trụ, và thỉnh thoảng đổi chân. Tư thế này gọi là "contrapposto", đã xuất hiện từ thời điêu khắc cổ đại vì trông tự nhiên và thư thái.

Sử dụng trọng tâm để diễn:

• Đổi chân trụ khi đổi ý. Nhân vật chuyển sang một luận điểm mới, hay chuẩn bị phản bác: dồn trọng tâm sang chân kia.
• Nghiêng về phía trước: hứng thú, thuyết phục, đe doạ.
• Ngả ra sau: nghi ngờ, phòng thủ, thư giãn.
• Lùi một bước: bất ngờ, từ chối.
• Bước lên một bước: khẳng định, tấn công.

Khi nhân vật đang nghe

Phần lớn thời gian trong một đoạn hội thoại, mỗi nhân vật đang nghe, không phải nói. Người nghe đứng như tượng là lỗi rất phổ biến. Người nghe cần:

• Gật đầu nhẹ, nhất là ở cuối câu của người nói.
• Ánh mắt nhìn người nói, thỉnh thoảng liếc đi.
• Thay đổi tư thế nhỏ: khoanh tay, chống cằm, đổi chân.
• Phản ứng nhỏ trên khuôn mặt với nội dung nghe được.

Một mẹo dựng cảnh: đôi khi cảnh hay nhất lại là phản ứng của người nghe, không phải người nói.

Khoảng cách giữa hai người

Khoảng cách đứng cũng là ngôn ngữ cơ thể. Bạn bè thân đứng gần, đối tác làm ăn đứng xa hơn, người lạ giữ khoảng cách. Khi một nhân vật bước vào "vùng riêng" của người kia, đó là đe doạ hoặc thân mật tuỳ ngữ cảnh. Hãy dùng khoảng cách và sự thay đổi khoảng cách để kể chuyện.

Ví dụ: cô giáo giảng bài

Lời thoại: "Các em nhìn đây. Trái Đất quay quanh Mặt Trời, mất khoảng một năm cho một vòng."

• "Các em nhìn đây": tay chỉ vào bảng, trọng tâm dồn về phía bảng, mắt nhìn lớp.
• "Trái Đất": tay nắm lại như cầm quả cầu nhỏ.
• "quay quanh Mặt Trời": tay kia mở ra tượng trưng Mặt Trời, tay cầm Trái Đất vẽ vòng tròn quanh.
• "khoảng một năm": hai tay hạ về vùng nghỉ, đầu gật nhẹ nhấn chữ "một năm".

Bốn cử chỉ cho một câu thoại dài: đủ rõ ràng mà không rối.

Lỗi thường gặp

• Đứng thẳng, trọng lượng chia đều, hai tay buông thõng suốt cả đoạn thoại.
• Cử chỉ hai tay đối xứng như gương soi.
• Cử chỉ đến sau từ được nhấn mạnh.
• Tay khua liên tục, không có lúc nghỉ.
• Người nghe đứng bất động.
• Vai không chuyển động theo tay.

Checklist

• Cử chỉ có bắt đầu trước từ nhấn mạnh không?
• Mức độ cử chỉ có hợp tính cách và cảm xúc không?
• Tay có "vùng nghỉ" giữa các cử chỉ không?
• Vai có nâng hạ theo tay và theo cảm xúc không?
• Trọng tâm có lệch về một chân và thỉnh thoảng đổi không?
• Người nghe có phản ứng không?

Làm điều này trong adayroi studio

Trong Director Studio, nhân vật có cử chỉ tay chân theo lời nói: khi bạn thêm lời thoại giọng AI, tay và chân sẽ chuyển động theo câu, kết hợp với lip sync và biểu cảm khuôn mặt. Bạn vẫn có thể tinh chỉnh từng cử chỉ trong Studio diễn hoạt, hoặc lấy động tác từ thư viện hành động. Đọc thêm bài Viết lời thoại tự nhiên cho phim ngắn tiếng Việt để lời thoại và cử chỉ ăn khớp từ khâu kịch bản.