12 nguyên lý hoạt hình áp dụng cho nhân vật 3D

Bạn dựng xong một nhân vật 3D đẹp, gán cho nó một hành động nhảy lên bậc thềm, bấm phát… và mọi thứ trông cứng như robot. Vấn đề hiếm khi nằm ở model. Nó nằm ở cách chuyển động được thiết kế.

Mười hai nguyên lý hoạt hình được hai họa sĩ kỳ cựu của Disney là Frank Thomas và Ollie Johnston tổng kết trong cuốn The Illusion of Life (1981). Chúng ra đời từ thời vẽ tay, nhưng đến nay vẫn là nền tảng của phim 3D, game và cả video ngắn, vì mắt người xem không đổi.

Dưới đây là từng nguyên lý, kèm cách nghĩ khi làm nhân vật 3D.

1. Co và giãn (Squash and Stretch)

Vật mềm bị ép lại khi va chạm và kéo dài ra khi lao đi. Quả bóng cao su rơi xuống đất bẹp ra, rồi dài ra khi nảy lên. Điều quan trọng là thể tích gần như giữ nguyên: bẹp chiều này thì phình chiều kia.

Với nhân vật 3D có khung xương người thật, bạn không thể bóp méo cả cơ thể như phim hoạt hình cổ điển. Nhưng tinh thần co giãn vẫn có: cột sống cong lại khi chuẩn bị nhảy và duỗi thẳng khi bật lên, má phồng khi thổi, mắt nheo khi cười to. Nhân vật càng theo phong cách hoạt hình thì càng được phép co giãn nhiều.

2. Đón đà (Anticipation)

Trước một hành động lớn luôn có một chuyển động ngược hướng nhỏ. Muốn nhảy lên thì phải khuỵu xuống. Muốn ném thì phải vung tay ra sau. Đón đà báo cho người xem biết "sắp có chuyện", giúp họ không bỏ lỡ hành động chính.

Lỗi phổ biến nhất ở người mới: nhân vật đang đứng yên bỗng bật dậy ngay. Hãy thêm vài khung hạ trọng tâm trước cú bật, dù chỉ là cái gập gối rất nhẹ.

3. Dàn dựng (Staging)

Mỗi khoảnh khắc chỉ nên có một ý chính, và mọi thứ trong khung hình phục vụ ý đó: góc máy, vị trí nhân vật, ánh sáng, thậm chí hướng mặt. Nếu nhân vật đang lén lấy chìa khoá trên bàn, đừng để một người khác đi ngang và vẫy tay cùng lúc.

Trong 3D, staging gắn liền với máy quay. Một hành động rõ ràng ở góc nghiêng có thể trở nên khó hiểu nếu quay thẳng chính diện. Hãy kiểm tra silhouette, tức hình bóng của tư thế: nếu tô đen nhân vật mà vẫn đọc được hành động thì staging đã ổn.

4. Diễn liền mạch và diễn theo tư thế chính (Straight Ahead và Pose to Pose)

Có hai cách làm chuyển động:

• Straight ahead: làm lần lượt từ khung đầu tới khung cuối. Hợp với lửa, nước, tóc bay, những thứ khó đoán.
• Pose to pose: đặt trước các tư thế quan trọng (key pose), rồi mới lấp khoảng giữa. Hợp với diễn xuất, vì bạn kiểm soát được bố cục và thời lượng.

Phần mềm 3D thiên về pose to pose: bạn đặt keyframe, máy tính nội suy phần giữa. Hãy đặt đủ tư thế chính trước khi tinh chỉnh.

5. Chuyển động theo đà và chồng lớp (Follow Through và Overlapping Action)

Khi cơ thể dừng lại, các phần lỏng lẻo vẫn tiếp tục đi thêm một chút: tóc, vạt áo, quai túi, cái đuôi. Và các bộ phận không bao giờ dừng cùng một lúc: hông dừng trước, vai dừng sau, cánh tay dừng sau cùng.

Đây là nguyên lý làm nhân vật 3D bớt "đơ" rõ rệt nhất. Hãy lệch keyframe của tay so với thân vài khung, để đầu trễ nhẹ sau vai khi nhân vật xoay người.

6. Nhanh dần và chậm dần (Slow In và Slow Out)

Vật thể thật hiếm khi xuất phát hay dừng lại đột ngột. Chúng tăng tốc từ từ và giảm tốc trước khi dừng. Trong phần mềm, điều này thể hiện qua đường cong nội suy, hay còn gọi là easing. Chuyển động tuyến tính đều đều là dấu hiệu dễ nhận ra của hoạt hình nghiệp dư. Bài Keyframe, nội suy và easing giải thích kỹ phần này.

7. Đường cong (Arcs)

Hầu hết chuyển động tự nhiên đi theo đường cong: tay vung, đầu quay, bước chân nhấc lên hạ xuống. Nếu bàn tay đi theo đường thẳng tắp từ điểm A đến điểm B, nó trông như máy móc.

Cách kiểm tra: theo dõi một điểm (đầu ngón tay, chóp mũi) qua từng khung. Nếu quỹ đạo gãy khúc hoặc giật ngược, đó là chỗ cần sửa.

8. Hành động phụ (Secondary Action)

Là hành động nhỏ đi kèm, làm giàu cho hành động chính mà không lấn át nó. Một người vừa đi vừa huýt sáo, vừa nói chuyện vừa xoay cây bút, vừa đợi xe buýt vừa nhón gót. Hành động phụ cho thấy tính cách và trạng thái cảm xúc.

Quy tắc: nếu hành động phụ khiến người xem chú ý hơn hành động chính, hãy giảm nó đi.

9. Thời lượng (Timing)

Số khung hình dành cho một hành động quyết định trọng lượng và cảm xúc của nó. Cùng một cái quay đầu: nhanh thì giật mình, chậm thì suy tư. Vật nặng cần nhiều thời gian để tăng tốc hơn vật nhẹ.

Với phim 24 khung mỗi giây, chênh vài khung đã thấy khác. Hãy tự diễn hành động đó, bấm đồng hồ rồi so.

10. Phóng đại (Exaggeration)

Hoạt hình chân thực một trăm phần trăm thường nhạt. Phóng đại nghĩa là đẩy tư thế, biểu cảm, thời lượng xa hơn thực tế một chút để ý đồ rõ ràng hơn. Buồn thì vai sụp hơn, ngạc nhiên thì lông mày nhướn cao hơn.

Mức phóng đại phụ thuộc phong cách: phim hoạt hình thiếu nhi được đẩy rất mạnh, phim 3D chân thực chỉ đẩy nhẹ. Quan trọng là phóng đại nhất quán trong cùng một phim.

11. Hình khối vững (Solid Drawing)

Thời vẽ tay, nguyên lý này nói về việc vẽ nhân vật có khối ba chiều, trọng lượng và cân bằng. Trong 3D, model đã có khối sẵn, nên nguyên lý chuyển thành tư thế vững: trọng tâm đặt đúng chỗ, chân chịu lực thật sự, tránh "tư thế song song" (hai tay, hai chân đối xứng như gương) trông rất giả.

Mẹo: luôn tự hỏi trọng lượng cơ thể đang dồn lên chân nào. Nếu không trả lời được, tư thế đó có lẽ đang lơ lửng.

12. Sức hút (Appeal)

Nhân vật cần khiến người xem muốn nhìn, kể cả nhân vật phản diện. Sức hút đến từ thiết kế rõ ràng, tư thế có chủ đích và cá tính nhất quán. Không có nghĩa là phải dễ thương, mà là phải thú vị. Bài Thiết kế nhân vật hoạt hình bàn sâu về điều này.

Áp dụng vào một cảnh cụ thể

Thử lấy ví dụ: một cô bé bán vé số ở chợ Tết nhảy qua vũng nước.

1. Timing: toàn bộ cú nhảy khoảng hơn một giây, phần bay trên không ngắn.
2. Anticipation: cô bé hơi khuỵu gối, tay đánh ra sau.
3. Arcs: thân người đi theo đường vòng cung qua vũng nước.
4. Squash and stretch kiểu 3D: cột sống duỗi khi bật lên, gập lại khi tiếp đất.
5. Follow through: bím tóc và xấp vé số trong tay tiếp tục lắc sau khi cô bé đã đứng vững.
6. Slow in/out: hạ trọng tâm nhanh lúc chạm đất rồi chậm lại khi đứng dậy.
7. Secondary action: cô bé vội liếc xuống xem dép có ướt không.
8. Staging: máy quay ngang, thấy rõ vũng nước và cả quỹ đạo nhảy.

Chỉ một hành động ba giây nhưng đã dùng đến tám nguyên lý. Đó là lý do chúng luôn đi cùng nhau, không tách rời.

Checklist nhanh trước khi xuất cảnh

• Mỗi hành động lớn đã có đón đà chưa?
• Tóc, áo, phụ kiện có chuyển động theo đà khi nhân vật dừng không?
• Quỹ đạo tay và đầu có đi theo đường cong không?
• Đã có easing ở điểm xuất phát và điểm dừng chưa?
• Nhìn silhouette có đọc được hành động không?
• Trọng tâm cơ thể có hợp lý ở từng tư thế chính không?

Làm điều này trong adayroi studio

Trong Director Studio, Studio diễn hoạt cho bạn đặt keyframe, dùng IK để chân bám đất khi khuỵu gối đón đà, và có AI tạo tư thế cùng AI làm mượt để thử nhanh các tư thế chính rồi tinh chỉnh easing. Với tóc và váy áo, vải động lo phần chuyển động theo đà tự nhiên, còn thư viện hành động có sẵn nhiều động tác để bạn quan sát và học cách các nguyên lý được áp dụng. Bạn có thể xem hướng dẫn chi tiết tại trang hướng dẫn.