Previs (tiền hình dung) là gì và vì sao các studio lớn đều dùng

Hãy tưởng tượng bạn sắp quay một cảnh rượt đuổi bằng xe máy qua con hẻm ở Sài Gòn. Có hai cách chuẩn bị. Cách thứ nhất: ra hiện trường, để đoàn chờ, vừa quay vừa nghĩ xem nên đặt máy ở đâu. Cách thứ hai: ngồi trước máy tính một buổi chiều, dựng con hẻm bằng những khối 3D đơn giản, cho chiếc xe chạy qua, thử năm vị trí máy quay khác nhau và xem ngay đoạn phim nháp. Cách thứ hai chính là previs, và đó là lý do các đoàn phim làm nhiều kỹ xảo gần như không bao giờ bỏ qua bước này.

Previs là gì?

Previs là viết tắt của previsualization, tiếng Việt thường gọi là tiền hình dung. Đó là một phiên bản phim "nháp" được dựng bằng hình 3D đơn giản: nhân vật có thể chỉ là hình người xám, nhà cửa là các hộp, ánh sáng sơ sài. Nhưng máy quay, ống kính, chuyển động và thời lượng từng cảnh thì được đặt gần như thật.

Mục tiêu của previs không phải để đẹp, mà để trả lời câu hỏi trước khi tốn tiền:

• Cảnh này nên quay góc nào thì rõ ràng và có cảm xúc nhất?
• Ống kính bao nhiêu milimét thì thấy đủ bối cảnh?
• Hành động kéo dài bao nhiêu giây, có bị lê thê không?
• Các cảnh nối với nhau có giữ đúng hướng nhìn, hướng chạy không?
• Cần dựng bối cảnh lớn tới đâu, phần nào không bao giờ lọt vào khung hình?

Previs khác storyboard và animatic thế nào?

Ba khái niệm này hay bị lẫn với nhau, nhưng thật ra chúng nối tiếp nhau:

• Storyboard là chuỗi khung hình tĩnh, vẽ tay hoặc tạo bằng ảnh, cho thấy bố cục từng cảnh. Nhanh, rẻ, nhưng không có thời gian và chuyển động thật. Nếu bạn mới bắt đầu, nên đọc trước bài Storyboard là gì.
• Animatic là storyboard được ghép theo thời gian, có thêm lời thoại tạm, nhạc tạm. Bạn bắt đầu cảm được nhịp phim. Chi tiết xem bài Animatic là gì.
• Previs đưa mọi thứ vào không gian 3D. Bạn không còn đoán "máy quay chỗ này sẽ thấy gì" nữa, mà nhìn thấy thật. Đổi ống kính, đổi độ cao máy, dời nhân vật sang trái một mét đều làm được trong vài giây.

Điểm mạnh nhất của previs là không gian có thật: cửa sổ nằm cố định ở một chỗ, nên mọi góc máy đều nhất quán.

Vì sao các studio lớn dùng previs?

Lý do rất đời thường: thời gian trên phim trường đắt hơn thời gian trước máy tính rất nhiều. Một ngày quay có diễn viên, thiết bị, địa điểm, ê-kíp. Mỗi giờ loay hoay vì chưa nghĩ kỹ là một giờ mất tiền.

Previs giúp đoàn phim lớn:

• Thống nhất tầm nhìn: đạo diễn, quay phim, thiết kế bối cảnh, kỹ xảo cùng xem một đoạn phim nháp, thay vì mỗi người tưởng tượng một kiểu.
• Lên kế hoạch kỹ thuật: biết cảnh nào cần cẩu máy, cảnh nào cần ray, cảnh nào quay trên phông xanh.
• Chỉ dựng phần cần dựng: nếu previs cho thấy máy quay chỉ nhìn một nửa con phố, đội bối cảnh không cần làm nửa còn lại.
• Thử cảnh nguy hiểm an toàn: cảnh cháy nổ, xe lật, ngã từ trên cao được thử hàng chục lần trong 3D trước khi diễn viên đóng thế tham gia.

Ở các đoàn phim lớn, previs thường được chia thành nhiều giai đoạn: pitchvis (dựng nhanh để thuyết phục nhà đầu tư), previs chính, techvis (thông số kỹ thuật chính xác cho quay phim) và postvis (ghép tạm cảnh quay thật với kỹ xảo nháp để dựng). Bạn không cần làm đủ bốn bước, nhưng biết chúng giúp bạn hiểu previs không chỉ là "làm phim hoạt hình xấu".

Người làm video nhỏ có cần previs không?

Có, và thậm chí còn cần hơn. Khi bạn làm một mình hoặc với nhóm hai ba người, mỗi buổi quay hỏng là mất cả cuối tuần. Một vài tình huống previs giúp rất nhiều:

• Video quảng cáo sản phẩm: thử trước chỗ đặt ly cà phê, góc máy, hướng ánh sáng cửa sổ để biết cần mang đèn gì.
• Phim ngắn học sinh, sinh viên: chứng minh với thầy cô hoặc nhóm rằng cảnh này quay được, trong bao nhiêu shot.
• Video ca nhạc: lên trước các chuyển động máy theo nhịp nhạc.
• Phim 3D hoàn chỉnh: với phim hoạt hình 3D, previs chính là bản phác thảo đầu tiên, sau đó bạn nâng dần chất lượng lên thành phim thật.

Quy trình làm previs từng bước

Bước 1: Chia kịch bản thành các cảnh và shot

Đọc kịch bản, đánh dấu từng địa điểm và hành động chính. Mỗi hành động chính thường cần ít nhất một shot; chỉ cần danh sách thô.

Bước 2: Dựng bối cảnh dạng khối

Dùng hình khối đơn giản cho tường, bàn, xe, cây. Quan trọng là đúng tỉ lệ: cửa cao khoảng 2 mét, bàn cao khoảng 75 cm, xe máy dài gần 2 mét. Sai tỉ lệ thì mọi góc máy sau đó đều sai.

Bước 3: Đặt nhân vật và chặn vị trí (blocking)

Đưa nhân vật vào, xác định họ đứng ở đâu, đi đường nào, dừng ở đâu khi nói câu quan trọng. Đây là lúc bạn phát hiện "hai người đứng quá xa nhau, không thể đưa vào cùng một khung".

Bước 4: Đặt máy quay và chọn ống kính

Với mỗi shot, đặt một máy quay. Thử tiêu cự rộng và hẹp, thử máy thấp và máy cao. Đừng tiếc thời gian ở bước này, vì đây chính là giá trị cốt lõi của previs. Nếu cần ôn lại kiến thức, xem bài Tiêu cự ống kính và Góc máy và cảm xúc.

Bước 5: Thêm chuyển động và thời gian

Cho nhân vật di chuyển, cho máy quay chạy theo. Đặt thời lượng thật cho từng shot, ghép lời thoại tạm hoặc nhạc tạm nếu có.

Bước 6: Xuất video nháp và xem lại cùng nhóm

Xuất thành video, xem liên tục từ đầu đến cuối. Hỏi: có chỗ nào khó hiểu không? Có chỗ nào chậm? Hướng chạy có bị đảo không? Sửa rồi xuất lại. Vài vòng như vậy rẻ hơn rất nhiều so với quay lại.

Lỗi thường gặp khi làm previs

• Làm đẹp quá sớm: mất cả ngày chỉnh tóc nhân vật trong khi chưa chốt góc máy. Previs nên xấu nhưng đúng.
• Quên tỉ lệ: nhân vật cao 3 mét hoặc cái ghế to bằng cái tủ khiến previs vô dụng khi áp dụng ra thực tế.
• Máy quay "bay" tự do: trong 3D, máy có thể ở bất cứ đâu, kể cả xuyên tường. Nếu bạn định quay thật, hãy giữ máy ở những vị trí thiết bị thật đặt được.
• Không xem liên tục: xem từng shot riêng lẻ thì shot nào cũng ổn; chỉ khi xem liền mạch bạn mới thấy nhịp phim có vấn đề.

Checklist previs nhanh

• Kịch bản đã chia thành danh sách shot.
• Bối cảnh dựng bằng khối, đúng tỉ lệ thật.
• Nhân vật đã có vị trí và đường đi cho từng câu thoại quan trọng.
• Mỗi shot có máy quay, ống kính, độ cao máy rõ ràng.
• Thời lượng từng shot gần với thời lượng thật.
• Đã xuất video nháp và xem liền mạch ít nhất hai lần.
• Đã ghi chú thông số để mang ra phim trường hoặc dùng cho bản phim 3D hoàn chỉnh.

Làm điều này trong adayroi studio

Director Studio trong adayroi studio có sẵn chế độ tiền hình dung (previs) để bạn dựng cảnh 3D với nhân vật, xe, nhà, cây và bối cảnh mà không cần học phần mềm 3D chuyên nghiệp. Máy quay có ống kính và tiêu cự thật, bạn có thể đặt nhiều máy quay (multi-cam) cho cùng một cảnh rồi so sánh, và quay ra video để cả nhóm xem. Bản đồ nhỏ giúp bạn nhìn tổng thể vị trí nhân vật và máy quay, còn tính năng bắt dính và căn thẳng hàng giúp sắp xếp bối cảnh nhanh, đúng chỗ. Khi bản previs đã ổn, bạn có thể tiếp tục nâng nó thành phim 3D hoàn chỉnh ngay trong cùng dự án. Xem hướng dẫn chi tiết tại trang hướng dẫn.